1891'de Dr. Naismith tarafından
Massachusettes'de Springfield kolejinde icat edildi. Kısa sürede bir çok ülkeye
yayıldı. Türkiye'de ilk defa 1904 yılında Amerikan Robert Kolej öğrencileri
tarafından oynandı.
İlk
kuralların 1892 de yaratıldığı basketbolda başta, oyuncular boyutları
belirlenmemiş bir sahada futbol topunu yukarı-aşağı sürerler, bir şeftali sepeti
pota görevini görürdü.
Hamak
formundaki fileler ve demir çemberler 1893 de gündeme geldi. Her sayı olduğunda
topun çemberden geri alınması yerine filelerin uçlarının açılmasını keşfetmek
için bir 10 yıl daha geçmesi gerekti. Oyuncuların yönetme yeteneği ve dikkat ile
oynanan bir çocukluk oyununun, bu derece başarılı olabilmesi Naismith’i o
kadar şaşırttı ki bu yeni fikir üzerinde biraz düşünerek basketbolun, bunun da
neticesi olarak basketbol oyununun orjinal 13 kuralını geliştirdi.
1.
Top her
yöne tek veya çift el ile atılabilir,(pas verilebilir).
2.
Topa tek
veya çift el ile her yöne doğru vurabilir, ancak topa yumrukla vurulamaz.
3.
Bir oyuncu
topla birlikte koşamaz. Oyuncu topu yakaladığı noktadan iyi bir hızla koşan
başka oyuncuya atabilir, (pas verebilir).
4.
Top eller
ile tutulmalı. Topu tutmak için kollar veya vücut kullanılmamalıdır.
5.
Rakibe
hiçbir şekilde; omuz atarak, tutarak, iterek, vurarak veya çelme takarak
müdahale edilmemelidir. Herhangi bir kişinin, bu kuralı ilk ihlalinde faul
olmalı; ikinci ihlalinde bu kişi bir sonraki sayıya kadar oyundan diskalifiye
edilmelidir. Eğer yapılan hareketin karşındakini sakatlama amacı taşıdığına dair
kanıt varsa oyundan tümüyle diskalifiye edilmelidir. Yerine de yedek oyuncu
girmesine izin verilmemelidir.
6.
Faul, topa
yumrukla vurmak ve 3-4-5 numaralı kuralların ihlalidir.
7.
Eğer
herhangi bir taraf ard arda üç faul yaparsa, bu rakibe bir sayı kazandırır. (ard
arda demekle kastedilen bu süreç içinde rakibin faul yapmamasıdır.)
8.
Sayı, top
atılarak veya yere çarparak çembere ulaşıp orada kaldığında geçerlidir. Eğer top
kenarlarda takılıp, rakip tarafından müdahale edilerek çemberden çıkartılırsa bu
sayı olarak kabul edilmelidir.
9.
Eğer top
saha sınırlarının dışına çıkarsa top tekrar sahaya atılmalı (pas verilmeli) ve
topa ilk dokunan oyuncu ile oyuna devam etmelidir. Bir çekişme sonrasında dışarı
çıkan top gözlemci (umpire) tarafından oyuna sokulmalıdır. Topu dışarıdan
oyuna sokuş süresi beş saniyedir. Eğer beş saniyeden daha fazla sürerse top
rakibe geçmelidir. Taraflardan herhangi biri kasti olarak süre geçiriyorsa faul
çalınmalıdır.
10.
Gözlemci,
oyuncular arasında hakim görevini üstlenmeli, faulleri not etmeli ve ard arda üç
faul olduğunda hakemi (referee) uyarlamalıdır. Kural 5’e göre oyuncuları
diskalifiye etme yetkisine sahip olmalıdır.
11.
Hakem,
topla ilgili konularda hakim olmalı, topun ne zaman oyunda, ne zaman dışarıda,
ne zaman hangi takımda olduğuna karar vermeli ve oyunla ilgili zamanı
tutmalıdır. Ne zaman sayı olduğuna karar vermeli, sayıların kaydını tutmalı ve
bir hakemin genellikle sahip olduğu tüm diğer sorumlulukları da yerine
getirmelidir.
12.
Oyun
süresi aralarında beş dakikalık dinlenme süresi olan iki adet onbeşer dakikadan
oluşmalıdır.
13.
Bu süre
içinde en fazla sayıyı atan takım galip ilan edilmelidir.
Galatasaray Lisesi beden eğitimi öğretmenlerinden Ahmet Robenson, 1911 yılında
eline geçen bir Amerikan dergisinde rastladığı bu sporu öğrencilerine oynatmak
için teşebbüse geçti. Onar kişilik takımlar arasında yapılan ilk maçta yirmi
oyuncunun hepsi sakatlandı, çünkü oyun kuralları doğru olarak bilinmiyordu. 1935
yılında Türk basketbol takımları kuruldu. İlk milli basketbol takımı, Yunanistan
milli takımı ile Beyoğlu Halkevi Spor Salonunda ilk milli maçını 24 Haziran 1936
tarihinde oynadı ve bu maçı 49-12 kazandı.
1936 yılından itibaren basketbol "Spor Oyunları Federasyonu" adı altında kurulan
bir federasyonun içinde voleybol ve hentbol ile birlikte yürütülmeye başlandı ve
bu 1959 yılına kadar sürdü. 1 Mart 1959 tarihinde Türkiye Basketbol Federasyonu
resmen kuruldu. 1966 yılında ise basketbol ligi oynanmaya başladı. İlk lig
şampiyonluğunu İzmir'in Altınordu takımı kazandı.
1891 yılından bu yana basketbol 110 yaşını aştı ve günümüzün en popüler sporları
arasında yer almayı başardı.
